Badania z powtarzanym pomiarem Metodolog.pl

W opisywanych we wcześniejszych wpisach dotyczących badań z użyciem schematu między osobami porównuje się wyniki osób badanych przydzielonych do różnych grup – przynależność do danej grupy (albo: obecność określonego oddziaływania) jest jednym z poziomów czynnika międzyobiektowego.

Badania z powtarzanym pomiarem – W tego typu badaniach każda z grup poddawana jest określonemu oddziaływaniu, ale oddziaływanie to jest różne dla różnych grup. Przykładowo, możemy sobie wyobrazić eksperyment, w którym badacz mierzy w poszczególnych grupach czas reakcji odczytywania słów prezentowanych na ekranie komputera. W grupie pierwszej badani tylko odczytują słowa, natomiast w grupie drugiej badani odczytują słowa i jednocześnie muszą podążać kursorem myszki za poruszającym się po ekranie czerwonym punktem. To, co odróżnia obydwie grupy od siebie, to typ wykonywanego zadania – wykonywanie tylko jednego zadania vs wykonywanie dwóch zadań jednocześnie.

W badaniach z powtarzanym pomiarem nie wyróżnia się grup osób.

Każdy z uczestników badania jest testowany na każdym z poziomów zmiennej niezależnej. Korzystając z powyższego przykładu, moglibyśmy wyobrazić sobie badanie, w którym uczestnicy najpierw wykonują jedno z zadań – np. zadanie pojedyncze, a następnie wykonują zadanie drugie – np. zadanie podwójne. Tak jak w badaniu w schemacie między osobami, zmienną niezależną jest tutaj typ wykonywanego zadania (wykonywanie zadanie pojedynczego vs wykonywanie dwóch zadań jednocześnie), natomiast to, co odróżnia te dwa schematy od siebie, to brak grup w badaniu w schemacie z powtarzanym pomiarem.

Powtarzany pomiar oznacza, że dana osoba testowana jest wielokrotnie.

Może to odnosić się, tak jak to ma miejsce w badaniach longitudinalnych, do wielokrotnych pomiarów tej samej zmiennej w odstępach czasowych. Przykładowo, możemy sobie wyobrazić badanie nad wpływem pobytu w szpitalu psychiatrycznym na natężenie omamów. Natężenie omamów (zmienna zależna) mierzone jest czterokrotnie: po przyjściu pacjenta do szpitala, a następnie trzykrotnie w cotygodniowych odstępach. W konsekwencji u jednego pacjenta dokonujemy czterech pomiarów. Jeżeli pacjenci nie byli poddawani żadnemu konkretnemu oddziaływaniu, zmienną niezależną będzie czas. W tym przypadku czas nazwiemy czynnikiem wewnątrz osób lub też czynnikiem wewnątrzobiektowym.

Badania z powtarzanym pomiarem – Zmienną niezależną może być też obecność określonej manipulacji.

Wówczas mierzymy interesującą nas zmienną zależną w sytuacji obecności lub w sytuacji braku obecności określonego oddziaływania. Tak jak w pierwszym przykładzie, możemy dokonywać pomiaru szybkości odczytywania słów w sytuacji wykonywania zadania pojedynczego i podwójnego. Zmienną niezależną nie będzie tutaj czas (tak jak w przypadku pobytu w szpitalu), ale obecność lub brak określonego obciążenia poznawczego (typ wykonywanego zadania – podwójne vs pojedyncze).

Badania z powtarzanym pomiarem – Powtarzany pomiar może odnosić się też do sytuacji testowania różnych zmiennych mierzonych u tej samej osoby.

Przykładowo, możemy wykorzystać schemat badania z powtarzanym pomiarem do porównywania ze sobą wyników danej grupy osób odnoszących się do różnych zdolności: ruchowych, werbalnych, słuchowych. W tym przypadku zmienną niezależną byłby tutaj rodzaj badanej zdolności, a zmienną zależną – poziom wykonania zadania (albo natężenie zdolności). Warto pamiętać, że w przypadku kiedy mierzymy kilka różnych zmiennych, aby móc przeprowadzić odpowiadającą schematowi badania analizę statystyczną – aby wynik analizy wariancji z powtarzanym pomiarem był zrozumiały – mierzone zmienne muszą być wyrażone na jednakowych skalach (np. w przypadku mierzonych zdolności, skala: 1 – 100). Dokładny opis możliwych zastosowań schematu z powtarzanym pomiarem możemy znaleźć np. w: Aron, Aron i Coups (2003); Brzeziński i Stachowski (1984) oraz Green i Salkind (2003).

W badaniach z powtarzanym pomiarem:

• nie wyróżnia się grup osób, każdy z uczestników badania jest testowany na każdym z poziomów zmiennej niezależnej,

• zmienną niezależną nazywamy czynnikiem wewnątrzobiektowym.

Schemat wewnątrz osób ma dwie podstawowe zalety. Wynikają one z tego, że jedna osoba jest testowana na wszystkich poziomach zmiennej niezależnej. Najważniejszą korzyścią jest to, że wpływ wariancji wynikającej z różnic indywidualnych na uzyskiwane wyniki jest tutaj minimalny. W przypadku badań w schemacie międzygrupowym, niejednokrotnie, mimo wyraźnych różnic pomiędzy średnimi, uzyskiwane wyniki porównywanych grup nie różnią się istotnie. Jedną z przyczyn takiego stanu może być zróżnicowanie pomiędzy osobami wewnątrz danej grupy, które często wynika z różnic indywidualnych w sposobie reagowania na określony, będący przedmiotem badania, bodziec. W sytuacji powtarzanego pomiaru określona osoba uczestniczy we wszystkich warunkach badania, co w konsekwencji powoduje, że dokonując analiz statystycznych porównujemy wyniki danej osoby z jej własnymi wynikami, a nie wynikami pochodzącymi od różnych osób.

Badania z powtarzanym pomiarem – Inną zaletą schematu wewnątrz osób, w porównaniu z badaniami w schemacie między osobami, jest oszczędność badanych oraz ich prywatnego czasu.

Jeśli w badaniu między osobami mamy dwie grupy, a badanie jest krótkie, może się zdarzyć, że czas potrzebny na dotarcie badanego do laboratorium (lub też czas potrzebny na dotarcie eksperymentatora do badanego) będzie dłuższy niż jego udział w badaniu. Co gorsza, w takim schemacie potrzebujemy, z reguły, większej liczby osób niż przy zastosowaniu powtarzanego pomiaru. Przy użyciu schematu wewnątrz osób badany uczestniczy we wszystkich warunkach badania, co powoduje zwiększenie, w porównaniu z badaniami międzygrupowymi, efektywności w zakresie wykorzystania czasu i liczby osób badanych.

Zalety badań z powtarzanym pomiarem:

• Minimalizacja wpływu wariancji wynikającej z różnic indywidualnych na uzyskiwane wyniki.

• Oszczędność badanych oraz ich prywatnego czasu.

Wady badań z powtarzanym pomiarem:

• Podatność na przenoszenie się efektów związanych z wykonywaniem przez badanego licznych zadań, np. efekt kolejności i efekt wprawy.

Badania z powtarzanym pomiarem mają też pewne wady. Jedną z nich jest podatność na przenoszenie się efektów związanych z wykonywaniem przez badanego licznych zadań. Najczęściej spotykanymi efektami mogącymi wpływać na wyniki badania są: efekt kolejności i efekt wprawy (por. Brzeziński, 2000; Kinnear i Gray, 2004; Page, Braver i MacKinnon, 2003).

Badania z powtarzanym pomiarem – Efekt kolejności polega na tym, że określona reakcja wykonana w którejś z prób może być zależna od tego, jakie próby były wykonywane wcześniej – np. czas reakcji na prezentowane bodźce pozytywne może być dłuższy, jeśli w poprzedniej próbie prezentowane były bodźce negatywne. Z kolei efekt wprawy polega na tym, że w trakcie badania wykonywane zadanie podlega pewnej automatyzacji. W konsekwencji odpowiedzi udzielane pod koniec badania są szybsze (bardziej automatyczne i, być może też, bardziej poprawne) niż odpowiedzi udzielane na początku badania. Generalnie, aby zminimalizować owe efekty, zaleca się stosowanie losowania kolejności prezentowanych bodźców lub też ich równoważenie (counterbalancing).