Eksperymenty laboratoryjne

Eksperymenty laboratoryjne

Eksperyment laboratoryjny, czyli sztuczny, wchodzi w grę pospolicie w tzw. naukach ścisłych, technicznych, biologicznych i medycznych, a wy­konuje się go przeważnie z zastosowaniem odpowiednich instrumentów. Nie znaczy to bynajmniej, że eksperymentowanie laboratoryjne należy do istoty badań naukowych właśnie i tylko w obrębie powyższych nauk.

Każda nauka w zasadzie eksperymentalna ma swoje specyficzne ro­dzaje eksperymentów, odpowiadające własnościom przedmiotów badania, a zarazem problematyce. Nie zaprzeczy to faktu, że zasadnicze sposoby  eksperymentowania w różnych naukach, nawet bardzo odległych od siebie, są jednakowe. Podobnie przedstawia się sprawa uniwersalności zasad na­ukowego obserwowania, w przeciwieństwie do wzrastającej odrębności poszczególnych metod obserwacyjnych, w końcu zaś do konkretności sche­matów obserwacyjnych, mających zastosowanie wyłącznie do badań nad określoną sprawą. Tradycyjne pojęcie „eksperymentu laboratoryjnego” wskazuje na ograniczone, w przyrządy zaopatrzone miejsce, tj. właśnie laboratorium (pracownia), w której wykonuje się badania. Faktycznie większość badań eksperymentalnych w dziedzinie fizyki, chemii, fizjologii i nauk pochodnych wykonuje się w pracowniach.

Eksperymenty laboratoryjne – Jednakże nie to jest istotne dla eksperymentu laboratoryjnego.

Prze­cież również w plenerze można eksperymentować, w ścisłym znaczeniu tego słowa, A więc nie chodzi o zlokalizowanie badań w pracowniach, ani nawet o posługiwanie się instrumentami, natomiast o izolację zjawisk w postaci tzw. układów odosobnionych, o dokładną kontrolę warunków ich przebiegu oraz o brak bezpośredniego związku badań (związku obec­nego w eksperymentach naturalnych) z określoną, pozanaukową formą działalności ludzkiej.

Właśnie z uwagi na tę ostatnią cechę eksperymenty laboratoryjne na­zywamy sztucznymi. Określenie to ma niekiedy posmak ujemny, lecz ra­czej niesłusznie. Właśnie „sztuczność” eksperymentu jest jednym z kapi­talnych warunków poznawania „mechanizmu” zjawisk, to zaś w konsek­wencjach dalszych daje możliwość kierowania nimi, a więc jak najbar­dziej służy życiu.

Rzecz inna, że niekiedy eksperymenty laboratoryjne są sztuczne w tym sensie, że problem leżący u ich podstaw — w oczach laika — jest nie­zmiernie odległy od zrozumiałych spraw życia. Jeszcze co innego może­my tu mieć na myśli: sztuczność eksperymentu wskutek nie tyle wielkiej odległości od życia, ile raczej błędnych założeń i wadliwego ustawienia problemu. Tak czy owak w dobrze pomyślanym i ustawionym ekspery­mencie jego „sztuczność” nie jest bynajmniej cechą ujemną.

Zacytowany fragment pochodzi z książki ” Ogólna metodologia pracy naukowej” Józef Pieter r1967.