Eksperymenty naturalne

Eksperymenty naturalne

Rozróżnia się zwykle dwa rodzaje eksperymentów naukowych: ekspe­ryment naturalny i laboratoryjny.

Eksperyment naturalny jest to analiza przebiegu zjawiska, wprawdzie wywołanego i kontrolowanego, lecz w warunkach naturalnych, m. in. w warunkach działalności ludzkiej, uprawianej ze względów innych niż poznawanie prawdy naukowej. Eksperyment tego pokroju stosuje się dość często w naukach społecznych, np. pedagogicznych.

Przypuśćmy, że pedagog chce wypróbować wartość nowej metody na­uczania geometrii, np. za pomocą nie stosowanych dotychczas modeli. W jednej klasie uczy w sposób nowy, w drugiej — równoległej — w spo­sób znany. Pytanie brzmi: Która metoda przyniesie wyniki lepsze? Ba­danie powyższe ma bez wątpienia charakter eksperymentalny, jeśli pe­dagog przeprowadza je celem sprawdzenia ściśle określonej hipotezy do­tyczącej roli modeli w nauczaniu geometrii.

Eksperymenty naturalne Jak widać, w eksperymencie naturalnym chwyta się

— że tak rzec — równocześnie dwie sroki za ogon, co wprawdzie jest oszczędne, lecz wy- daje się wątpliwe. Wątpliwości dotyczą głównie kłopotów z tzw. równo­ważnością grup (eksperymentalnej i kontrolnej), z kontrolą przebiegu ba­dań, z mierzeniem i protokolarnym notowaniem. Z drugiej strony warto sobie uprzytomnić, że całkiem laboratoryjne, „sztuczne” eksperymento­wanie jest w dziedzinie zjawisk humanistycznych zadaniem niezmiernie trudnym, chociażby ze względu na wymogi prawa i moralności. W takim stanie rzeczy dobrze pomyślany i przeprowadzony eksperyment naturalny jest metodą wartościową i nieuniknioną na drodze poznawania uzależnień między składnikami bądź warunkami spraw „ludzkich”.

Co prawda, nie trzeba wykluczać możliwości stosowania do badań nad tymi sprawami eksperymentu „sztucznego”, tj. takiego, w którym dokonu­je się w miarę możliwości ścisłych pomiarów zjawiska humanistycznego, wyizolowanego spośród innych, czyli stanowiącego na czas badań „układ odosobniony”.

Zacytowany fragment pochodzi z książki ” Ogólna metodologia pracy naukowej” Józef Pieter r1967.