Metody eksperymentalne a obserwacyjne

Metody eksperymentalne a obserwacyjne

Różnice między metodami eksperymentalnymi a obserwacyjnymi są niewątpliwe istotne, są jednakże również istotne podobieństwa. Zbierz- my jedne i drugie:

  1. Własności odrębne: a) obserwacja: brak czynnej ingerencji bada­jącego w przebieg zjawiska badanego, wyczekiwanie lub poszukiwanie zmian celem ich zanotowania; b) eksperyment; czynna ingerencja i regu­lacja przebiegu zjawiska, obecność hipotez zawsze do sprawdzenia.
  2. Własności wspólne: przystępowanie do badań z przygotowanymi punktami widzenia i założeniami; notowanie (protokołowanie).

W każdym eksperymencie obserwacja stanowi podporządkowaną temu część składową. Co ważniejsze, wiele prac badawczych nad zagadnienia­mi tymi samymi prowadzi się metodami obserwacyjnymi i eksperymen­talnymi łącznie. Niejako z dwóch stron przystępuje śię do studiów nad sprawą jedną i tą samą. Niektóre wreszcie badania polegają na czynnym wywoływaniu jakichś zjawisk po prostu celem dokładnego ich zaobser­wowania, a nie celem poznania związków przyczynowych. Do badania tego rodzaju należą m.in. prace wykonywane za pomocą tzw. testów psy­chologicznych. Testowanie jest zasadniczo obserwowaniem czynności lub wytworów osób badanych. Jednakże czynności te i wytwory wywołuje się jak w’ prawdziwym eksperymencie. Istnieją więc metody pośrednie — obserwacyjno-eksperymentalne.

Metody eksperymentalne a obserwacyjne – Epistemologicznie rzecz biorąc, obserwacja wyprzedza

eksperyment. Najpierw bowiem przypatrujemy się zjawiskom dotychczas poznanym i w opisie przedstawiamy sobie pojęciowe składniki, własności i przebieg, a dopiero na tak przygotowanym gruncie próbujemy poznawać związki zależności. Po prostu przypatrując się — obserwujemy, a badając uza­leżnienia — eksperymentujemy. Z tego punktu widzenia eksperymen­towanie jest wyższą formą poznawania zjawisk (powtarzających się): Natomiast obserwacja jako podstawowa metoda badań, a nie jako niezbędny składnik metod innych, służy do zdobywania orientacji wstęp­nej, tj. właśnie do tzw. opisu, w przeciwieństwie do tzw. wyjaśniania zjawisk.

Fakt, że początki nowożytnej fizyki, chemii, poniekąd również fizjolo­gii miały przeważnie charakter eksperymentalny, tylko na pozór przeczy poglądowi powyższemu. Trzeba tu bowiem wziąć pod uwagę historyczne początki wiedzy o przyrodzie, zdobyte — niechybnie przede wszystkim na drodze obserwacji przygodnych — przez poprzedników uczonych grec­kich, np. Archimedesa, filozofów jońskich, a jeszcze wcześniej przez licz­ne pokolenia bezimiennych obserwatorów przyrody.

Zacytowany fragment pochodzi z książki ” Ogólna metodologia pracy naukowej” Józef Pieter r1967.