Podstawowe zasady eksperymentu naukowego

Podstawowe zasady eksperymentu naukowego

Jest wiele odmian metody eksperymentalnej — w przystosowaniu do danego rodzaju zjawisk i do treści danego zagadnienia — lecz podstawo­we zasady eksperymentowania są wszędzie te same:

  1. Spośród innych należy wyodrębnić zjawisko, mające stanowić przedmiot badania. Nazywa się to niekiedy stwarzaniem tzw. układu odo­sobnionego.
  2. Należy ustalić osobno zmienne warunki danego zjawiska i wyod-> rębnie warunki mające stanowić przedmiot czynnej ingerencji ekspery­mentatora.
  3. Trzeba wywołać zmiany wyodrębnionych warunków zjawiska.
  4. Trzeba wreszcie stwierdzić rozmiar zmiany, czynnie wywołanej.

Tak np. prawa dotyczące fizycznych własności gazów poznane zostały

eksperymentalnie przez: 1. wyizolowanie określonej ilości gazu z oto­czenia (w zamkniętym naczyniu), 2. ustalenie zmiennych w postaci ciśnie­nia i temperatury, 3. spowodowanie zmian czy to ciśnienia, czy to tempe­ratury (pompowanie, ogrzewanie), 4. notowanie za pomocą instrumen­tów wpływu zmian czynnie wykonanych, np. ogrzewania, na inne włas­ności zjawiska, np. na ciśnienie gazu.

Podstawowe zasady eksperymentu spełnione bywają najlepiej w wy­padku ścisłego mierzenia składników zmiennych w zjawisku, stanowią­cym przedmiot badania eksperymentalnego, za pomocą odpowiednich in­strumentów. Instrumenty są konieczne do ‘wykonania eksperymentów przyrodniczych — w fizyce, chemii, w biologii i w naukach pochodnych — a służą przede wszystkim do mierzenia zmian, eksperymentalnie wy­woływanych. Mierzenie wchodzi jednakże w zakres technicznych, a nie lo­gicznych warunków eksperymentu. Do technicznych warunków ekspery­mentu należą wszelkie instrumenty i urządzenia, oparte na dotychczaso­wych osiągnięciach nauki i techniki, dzięki którym dokonujemy: wyizo­lowania zjawiska badanego, mierzenia zmian i ich regulowania.

Podstawowe zasady eksperymentu naukowego – W niektórych naukach eksperymentalnych instrumenty pomiarowe

odgrywają rolę koniecznego warunku badań, mimo to błędne jest mnie­manie, że niemożliwy jest eksperyment naukowy bez instrumentów czy to pomiarowych, czy innych. Przeciwnie, istnieje możliwość eksperymen­towania bez instrumentów pod warunkiem możliwie dokładnego opisu warunków zmiennych. Bywa tak np. w niektórych eksperymentach peda­gogicznych, w eksperymentach z psychologii społecznej itp.

Zacytowany fragment pochodzi z książki ” Ogólna metodologia pracy naukowej” Józef Pieter r1967.