Wpis redakcji – Umiejętności finansowe / Journal of Economic Psychology 32 (2011)

meto1

Editorial / Journal of Economic Psychology 32 (2011) 543-545.

Zdolność finansowa.

Decyzje finansowe obejmują wybór pomiędzy różnymi opcjami wykorzystywania ograniczonych zasobów finansowych.  W momencie kiedy homoeconomicus będzie mógł podjąć decyzje całkowicie racjonalnie i w normatywnie uzasadniony sposób, większość konsumentów będzie podejmować decyzje w ograniczonej racjonalności. Konsumentom często brakuje niezbędnych informacji do podejmowania optymalnych wyborów lub nie posiadają odpowiedniej motywacji, umiejętności lub możliwości. Zarówno w psychologii ekonomicznej i zachowaniach ekonomicznych, właśnie te „braki” u konsumentów są w centrum zainteresowania.

Badania dotyczące zdolności finansowej i wiedzy finansowej poszukują zrozumienia i zwiększenia wiedzy dotyczącej tego jak klienci podejmują swoje finansowe decyzje. Z jednej strony, odnosi się to do wiedzy konsumentów. Z drugiej strony odnosi się to do faktycznego zachowania konsumentów, ich umiejętności i postaw.

Wiedza finansowa głównie skupia się na zrozumieniu ekonomicznych i finansowych koncepcji  (złożonych interesów) i wiedzy na temat instrumentów finansowych (funduszy inwestycyjnych lub giełdy). Badania dotyczące wiedzy finansowej, często pokazują ponury obraz. W wielu krajach większość respondentów ma niewielkie umiejętności w tym kontekście. Analfabetyzm finansowy często wiąże się z niskim wykształceniem, płcią żeńską i przynależnością do mniejszości narodowych, niekorzystnymi skutkami ekonomicznymi (mniejsze oszczędności, słabe rozwiązania emerytalne (Mitchell (2007). W wielu krajach, programy edukacji finansowej zostały ustanowione w ciągu ostatnich dziesięcioleci. Jednakże, dowody ich efektywności są zróżnicowane: podczas gdy programy z konkretnymi celami  (programy dopasowania oszczędności) pokazują pozytywne efekty, to programy przeznaczone do zwiększenia ogólnej aflabetyzacji finansowej pokazują mniej wyraźne efekty (Braunstein and Welch 2002).

Zdolność finansowa jest uważana za szerszą koncepcję, która również podkreśla działania i zachowania jednostki, a instytucje zewnętrzne i przepisy rozróżniają 3 obszary zdolności finansowej, która wpływa na zachowanie:

  1. Wiedza i zrozumienie
  2. Umiejętności
  3. Zaufanie i postawy

Oprócz wiedzy finansowej, Atkinson, McKay, Kempson i Collar (2006) empirycznie odróżniają pięć różnych dziedzin zdolności finansowych:

  1. Zarządzanie pieniędzmi (wiązanie końca z końcem, czyli małe problemy z zobowiązaniami finansowymi)
  2. Zarządzanie pieniędzmi (czyli śledzenie i przegląd wydatków)
  3. Planowanie (czy jest zorientowanie na przyszłość)
  4. Wybór produktów (uzasadnione decydowanie w sprawach finansowych)
  5. Bycie poinformowanym (poszukiwanie informacji na temat produktów finansowych i gospodarki)

De Meza, Irlenbusch i Reyniers (2008) twierdzą, że te różnice w zdolności finansowej są bardziej związane z różnicami psychologicznymi niż różnicami informacyjnymi. Ich lista kilku błędów, które utrudniają korzystanie z informacji przekształca się w zachowania skierowane na cel, mentalną księgowość, przeładowanie informacyjne, prokrastynację, żale i awersję straty. Te poznawcze błędy mogą nie być łatwe do pokonania i są potrzebne dalsze badania nad ów błędami w sferze finansowej. De Meza i inni, argumentują, że programy zdolności finansowej nie powinny opierać się na edukacji, ale także brać dodatkowe czynniki pod uwagę.

Przygotowaliśmy krótkie opisy tematów powiązanych z zarządzaniem pieniędzmi ogólnie. Później możemy przejść do bardziej szczegółowych aspektów jak oszczędności, kredyty i zadłużenia na kartach kredytowych.

  1. Antonides, de Groot i van Raaij badali związek między mentalną księgowością a finansowym zarządzaniem w gospodarstwie domowym. Na podstawie badań nad psychiczną rachunkowością i budżetowaniem mentalnym, autorzy analizują dane z dużej ankiety przeprowadzonej w Holandii. Wyniki pokazują, że zarządzanie finansami i posiadanie przeglądu własnych finansów są pozytywnie powiązane z mentalnym budżetowaniem: Konsumenci, którzy zgłaszali używanie mentalnego budżetowania (np. oddzielali różne kategorie wydatków) deklarowali większy przegląd i lepsze zarządzanie swoimi finansami.
  2. Rijas bada jak różne typy rodzin w zarządzaniu swoimi pieniędzmi. Na podstawie dotychczasowych badań dotyczących tego jak kobiety i mężczyźni w bliskich związkach obsługują codzienne finanse, autor bada czy rodziny „hybrydowe” różnią się od rodzin „jądrowych”. Zmiany demograficzne i rosnące wskaźniki rozwodów zwróciły rosnącą liczbę gospodarstw domowych, które składają się z partnerów z poprzednich więzi rodzinnych oraz dzieci, które nie są wspólne. Te hybrydowe rodziny mają inne wyzwania w zarządzaniu pieniędzmi niż tradycyjne rodziny. Autor raportuje wyniki z Finlandzkiej ankiety porównując te dwa typy rodzin. Wyniki pokazują, że rodziny hybrydowe pokazują więcej oddzielnego zarządzania pieniędzmi. Rzadziej mają wspólne konta bankowe, co sugeruje mniejsze łączenie zasobów finansowych. Ponad to hybrydowe gospodarstwa domowe wykazują mniej tradycyjnych wzorców odpowiedzialności za płacenie konkretnych wydatków. Programy zdolności finansowej, powinny brać pod uwagę zmienne tło  i rozważać w szczegółach, który domownik ma odpowiadać za konkretne finanse.
  3. Kapteyn and Teppa badają różne pomiary awersji do ryzyka i ich relacji do wyboru portfela gospodarstwa domowego. Na podstawie dotychczasowych prac nad pomiarem awersji do ryzyka, autorzy opracowali analizę modelu równań strukturalnych dotyczącego tego jak gospodarstwa domowe wybierają pomiędzy aktywami np. bezpieczne rachunki vs ryzykowne obligacje. Ten model został przetestowany na danych ankietowych z Holandii. Wyniki wskazują, że raczej proste pytania o preferencje ryzyka wyjaśniają lepiej wybory portfela niż bardziej skomplikowane wybory pomiędzy hipotetycznymi zakładami. Programy zdolności finansowej mogą korzystać z dostarczania klientom różnych samooceniających zadań do nauczenia się więcej o ich własnej awersji do ryzyka.
  4. Loilb, Kraybill and DeMay badają rolę nawyków oszczędzania. Bazując na wynikach badań o funkcjach nawyków w ogóle, sugerują oni, że może być to pomocne w zwiększaniu zdolności finansowej. Np. dopracowany nawyk oszczędzania redukuję potrzebę świadomej i pełnej trudu samokontroli w wydatkach. Autorzy badają wpływ Amerykańskiego programu oszczędzania, który przeznaczony jest do tworzenia przyzwyczajeń oszczędnościowych, używając danych od uczestników tego programu i porównują ich do danych starannie dobranej grupy kontrolnej. Wyniki te sugerują, że przyzwyczajenie do oszczędzania są powiązane z ilością oszczędności i, że udział w programie umacniał przyzwyczajenia do oszczędzania. W dodatku nawyki w oszczędzania były powiązane z mniejszym poziomem obciążenia finansowego. Autorzy konkludują, że programy zdolności finansowej powinny zawierać elementy tworzenia nawyków.
  5. Van Rooij, Lusardi and Alessie badają umiejętności finansowe I ich związek z planowaniem emerytury. Oparte na dużą skalę badania gospodarstw domowych w Holandii odkrywają, że poziom podstawowej i zaawansowanej wiedzy są raczej niskie. Co ważne, pokazują oni, że poziom finansowej wiedzy ma solidne relacje z planowanie emerytury, nawet po uwzględnieniu wielu innych wyjaśnień. Ludzie z wyższym poziomem umiejętności finansowych byli bardziej skłonni dla planów związanych z emeryturą. Ponad to, kiedy rozważamy ekonomiczną edukację w socjalizacji, autorzy sugerują, że to umiejętności finansowej prowadzą do zwiększonego planowania a nie odwrotnie. Autorzy konkludują, że zdolność finansowana musi być wzmacniana i, że ta potrzeba musi zaczynać się już w młodym wieku.
  6. McHugh, Ranyard, and Lewis badają zrozumienie konsumentów informacji o pożyczkach. Bazując na teorii ograniczonej racjonalności i mentalnej rachunkowości badają oni jak informacje o rocznej stopie oprocentowania są postrzegane przez konsumentów w Wielkiej Brytanii. W dwóch badaniach autorzy uważają, że konsumenci przeceniali całkowity koszt kredytu. Jest to interpretowane jako, że konsumenci używają heurystyki gdzie oni stosują roczne oprocentowanie do pierwotnej pożyczanej kwoty niż do średniej kwoty kredytu. W trzecim badaniu, autorzy wykazują, że pożyczkowe decyzje często oparte są na informacji na temat rocznej stopy oprocentowania, a to informacja o całkowitym koszcie jest efektem moderacyjnym powyższych wyników. Autorzy konkludują, że konsumenci nie rozumieją związku pomiędzy głównymi elementami pożyczek czyli ocznego oprocentowania i totalnego kosztu. Programy zwiększające zdolność finansową powinny brać to pod uwagę i oferować proste wytyczne dla poprawnych obliczeń.
  7. Hoelz, Kamleitner and Kirchler badają percepcję różnych planów spłacania pożyczek. Na podstawie badań na temat oceny sekwencji, autorzy eksplorują kiedy plany pożyczkowe, które zaczynają z wysokimi stopami i kończą z niskimi postrzegane są inaczej niż plany, które zaczynają z niskimi, a końca z wysokimi stawkami. W trzech badaniach przeprowadzonych w Austrii dla preferencji wzrostowej i preferencji spadkowej odpowiedzi zostały znalezione. Preferowanie „szczęśliwych zakończeń” może w niektórych przypadkach sprawiać, że konsumenci wybierają finansowo niekorzystne opcje. Autorzy, konkludują, że programy zdolności finansowej powinny zawierać elementy, które informują konsumentów o działaniu percepcji sekwencji.
  8. Agarwal, Chomisengpet and Lui badają związek między kapitałem społecznym i problemami ze spłacaniem zadłużenia na karcie. Bazując na badaniach na temat kapitału społecznego, autorzy użyli wielkiego zbioru danych na temat właścicieli kart kredytowych w Stanach Zjednoczonych. Wyniki wskazują, że przy kontroli zmiennych ekonomicznych, takich jak dochód, majątek lub długu, prawdopodobieństwo niespłacalności karty kredytowej lub bankructwa jest powiązane ze zmiennymi kapitału społecznego. W szczególności, konsumenci, którzy są małżeństwem, mają własny dom oraz kontynuują życie w kraju urodzenia są mniej narażone na posiadanie problemów ze spłatą kart kredytowych. Na poziome agregacji, stwierdza się, że wyższy poziom kapitału społecznego pokazuje mniejszy poziom bankructwa konsumpcyjnego. Dlatego programy zdolności finansowej powinny zawierać rozważania na temat kapitału społecznego.

Oczywiście, te artykuły mogą jedynie dać wgląd w w różne aspekty zdolności finansowych. Uważamy jednak, że pokazują one zdolność finansową jako interdyscyplinarny obiekt badań psychologii i ekonomii.

Bibliografia.

Atkinson, A., McKay, S., Kempson, E., & Collard, S. (2006). Levels of financial capability in the UK: Results of a baseline survey. Financial Services Authority.

Consumer Research Report 47, March 2006.

Braunstein, S., & Welch, C. (2002). Financial literacy: An overview of practice, research, and policy. Federal Reserve Bulletin, November, 445–457.

De Meza, D., Irlenbusch, B., & Reyniers, D. (2008). Financial capability: A behavioural economics perspective. Financial Services Authority. Consumer

Research Report 69, July 2008.

Johnson, E., & Sherraden, M. S. (2007). From financial literacy to financial capability among youth. Journal of Sociology & Social Welfare, 34(3), 119–146.

Kempson, E., Collard, S., & Moore, N. (2005). Measuring financial capability: An exploratory study. Financial Services Authority. Consumer Research Report

37, June 2005.

Lusardi, A., & Mitchell, O. (2007). Financial literacy and retirement preparedness: Evidence and implications for financial education. Business Economics,

January, 35–44.