Zasady sporządzania raportu z badań psychologicznych

Zasady sporządzania raportu z badań psychologicznych

Realizując wymóg intersubiektywności, badacze po zakończeniu badania empirycznego sporządzają z niego raport. Po zakończeniu badań empirycznych, które zostały przeprowadzone zgodnie  zasadami metodologicznymi i które przebiegały według etapów badania naukowego, psycholog chce i powinien podzielić się uzyskanymi wynikami (wraz – go chcemy wyraźnie podkreślić – z ich psychologiczną interpretacją) ze społecznością badaczy (przede wszystkim z innymi psychologami, a także specjalistami, którzy są zainteresowani przełożeniem dokonanych przez niego ustaleń badawczych na działania praktyczne). Przyjętą formą takiego komunikatu-sprawozdania jest raport z badań.

Może on przyjąć intersubiektywnie dostępną formę;

(1) referatu wygłoszonego na konferencji

(2) plakatu (tak zwanego posteru – ang, poster to plakat afisz) prezentującego w skrótowej i wizualnej postaci ustalenia badawcze,

(3) komunikatu z badań.

(4) artykułu opublikowanego w czasopiśmie naukowym.

(5) monografii naukowej.

Student psychologii spotyka się najczęściej z dwiema formami prac. które zawierają sprawozdanie z przeprowadzonych badań empirycznych, a które także muszą spełniać te same standardy metodologiczne, co „dorosłe” raporty:

(6) pracą seminaryjną.

(7) pracą magisterską.

Na ogół bardzo dobre prace magisterskie stają się punktem wyjścia do napisania pierwszego profesjonalnego artykułu naukowego. Ten zaś ma szanse – pomijając ocenę jego rzeczywistej wartości naukowej – na druk. gdy będzie odpowiadał standardom edytorskim (publikacyjnym), narzuconym przez wydawców czasopism naukowych osobom pragnącym w nich drukować swoje prace naukowe. Najbardziej rozpowszechniony w świecie psychologicznym, międzynarodowy standard edytorski opracowany został przez Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne (por. APA. 2001). Ten standard przestrzegany jest przez redakcje najważniejszych polskich naukowych czasopism psychologicznych. Autorzy niniejszego podręcznika również dostosowali się do tych wymagań. W szczególności respektowane są zasady odwoływania się do literatury przedmiotu oraz sporządzania wykazu literatury cytowanej w książce. Czytelnik, który miałby wątpliwości, w jaki sposób opisać cytowane źródło, zechce zajrzeć do zbiorczego wykazu cytowanej przez autorów podręcznika literatury przedmiotu, zamieszczonego na końcu tomu.

Tutaj chcielibyśmy zapoznać Czytelnika – rzecz jasna, w skrótowej formie – z najbardziej rozpowszechnioną w świecie psychologicznym koncepcją struktury takiego raportu oraz własną próbą ujęcia struktury raportu. Standardy APA zalecają podział raportu na cztery części:

1. Wprowadzenie (introduction) – problem i jego uzasadnienie, cel badania

2. Metoda (method) – opis metod użytych w celu przeprowadzenia badania

2.1. Osoby uczestniczące w badaniu (participants)

2.2. Materiał (materials)

2.3. Plan i przebieg badania (design and procedure)

2.4. Sposób ilościowego analizowania wyników (scoring)

3. Rezultaty (results) – analiza danych empirycznych

4. Dyskusja (discussion) – interpretacja i analiza porównawcza uzyskanych wyników z wynikami referowanymi przez literaturę przedmiotu; konsekwencje teoretyczne, metodologiczne i praktyczne ustaleń badawczych.

Brzeziński (2006. s. 601-602) proponuje następujący sposób ustrukturowania raportu z badań empirycznych:

I. Problem

(1) Przegląd podstawowej literatury przedmiotu związanej z problemem badawczym (pomocna będzie lektura poszczególnych rozdziałów podręcznika)

(a) ważniejsze ustalenia badawcze

(b) kontrowersje, sprzeczne wyniki, niejasne interpretacje

(2) Sformułowanie problemu i hipotezy

(3) Wyłonienie i zdefiniowanie zmiennych

II. Metoda

(1) Osoby uczestniczące w badaniu

(2) Pomiar zmiennych

(a) pomiar zmiennych zależnych

(b) pomiar zmiennych niezależnych k (3) Przebieg badania

k (4) Model statystyczny badania

III. Wyniki

(1) Opis statystyczny wyników (średnie, odchylenia standardowe, wykresy i tym podobne)

(2) Testowanie hipotezy

IV. Dyskusja

W tej części raportu powinny być przedstawione następujące zagadnienia: (a) jak ustalenia badawcze mają się do ustaleń innych badaczy, zreferowanych w literaturze przedmiotu?; (b) konsekwencje dla teorii psychologicznej; wnioski dla praktyki społecznej; (d) plusy i minusy zastosowanej procedury badawczej; (e) wnioski dla przyszych badań – nowe obszary penetracji teoretycznej, modyfikacje warsztatowe i tym podobne

ZAKRES CZYNNOŚCI BADAWCZYCH

Sformułowanie pytania badawczego o uwarunkowania zmiennej zależnej

Sformułowanie hipotezy badawczej traktującej o zależności zmiennej zależnej od danej zmiennej niezależnej
Wyjaśnienie nowych faktów lub „lepsze” niż dotychczasowe wyjaśnienie danych faktów

Powiększenie wiedzy psychologicznej (naukowej) o determinantach ludzkich zachowań
Zmienne – Wyłonienie zmiennych niezależnych, wstępnie uznanych przez badacza za istotne dla danej, o której traktuje problem badawczy, zmiennej zależnej
Operacjonalizacja zmiennych – Projektowanie metod pomiaru zmiennych: zależnej i niezależnych
Model badawczy – Zaplanowanie, zgodnie z dokonanym wyborem, modelu badania

empirycznego w celu testowania hipotezy – model eksperymentalny versus model korelacyjny
Zdefiniowanie zmiennej zależnej

Wyłonienie zmiennych niezależnych wstępnie uznanych przez badacza za istotne dla zmiennej zależnej

Podział zmiennych niezależnych uznanych za istotne dla zmiennej zależnej na: główne, uboczne i zakłócające

Zdefiniowanie zmiennych niezależnych uznanych za istotne dla zmiennej zależnej

Określenie statusu pomiarowego zmiennych (wg klasyfikacji Stevensa)

Konstrukcja nowych metod jakościowych (obserwacja, wywiad)

Konstrukcja nowych testów psychologicznych lub adaptacja kulturowa testów obcojęzycznych

Dobór (konstrukcja) aparatury ekspozycyjnej i pomiarowej

Uzyskanie planu badania gwarantującego wysoką trafność wewnętrzną

Próba – Dobór osób (na jeden z kilka możliwych sposobów) w celu przeprowadzenia zaplanowanego badania empirycznego – dobór losowy versus dobór celowy

Przeprowadzenie badania

Przeprowadzenie badania według założonego modelu, dokonanie pomiaru zmiennych uwzględnionych w planie badania (zebranie danych)

Analiza statystyczna
1. Przeprowadzenie opisu statystycznego uzyskanych wyników

2. Zastosowanie adekwatnych do założonego planu badania statystycznych testów istotności różnic i miar siły związku zachodzącego między zmiennymi

Ocena badania

Ocena poprawności metodologicznej i hipotez oraz przeprowadzonego badania i – jeżeli zajdzie
sformułowanie taka konieczność – dokonanie niezbędnych i uogólnienie korekt i uzupełnień – określenie trafności wniosków wewnętrznej badania

Ocena zakłócającego wpływu osoby badacza i osoby uczestniczącej w badaniu na wyniki przeprowadzonego badania

Ocena etyczności badania

Odniesienie się do hipotez w świetle rezultatów zastosowanych procedur statystycznych

Sformułowanie wniosków

Uogólnienie wniosków z poziomu próby na poziom populacji – określenie trafności zewnętrznej badania

Przeprowadzenie badania (maksymalizacja trafności wewnętrznej) zgodnie z zaplanowanym modelem

Przeprowadzenie zaplanowanych analiz statystycznych

Zapewnienie badaniu wysokiej trafności zewnętrznej

Uzyskanie wyników w warunkach zapewniających wysoką trafność wewnętrzną badania

Uzyskanie wyników obciążonych jak najmniejszym błędem pomiaru zastosowanych narzędzi

Poznanie rozkładów wyników zmiennej zależnej w porównywanych grupach

Poznanie siły związków zachodzących między analizowanymi zmiennymi

Ocena wielkości różnic występujących między porównywanymi grupami pod względem wartości parametrów analizowanych zmiennych zależnych

Akceptacja (w sensie: aprobowanego przez badacza jej uprawdopodobnienia) hipotezy albo jej odrzucenie

Poznanie rzeczywistej trafności zewnętrznej badania

Precyzyjne określenie zakresu uogólniania wniosków w odniesieniu do uzyskanego rezultatu badawczego